తెలుగందాలే - వేటూరి

ఈ వ్యాసం మొదట వేటూరి.ఇన్ లో వెలువడింది. దయచేసి వేటూరి.ఇన్ ని సందర్శించి ఆ వెబ్సైటు ని విజయవంతం చేయగలరు అని ప్రార్థన.

---

“ష్ గప్‌చుప్” సినిమాలోని ఈ పాటలో తెలుగుదనాన్ని కాచి వడబోసారు వేటూరి. మాట మాటలో తెలుగుదనాన్ని నింపారు. మాటి మాటికీ తెలుగు ధనాన్ని గుర్తు చేసారు. ఇలాంటి పాట వ్రాయాలన్నా, చిత్రంలో పెట్టుకోవాలన్నా చాలా తెలుగుప్రేమ కావాలి. ఆ ప్రేమ సినిమా ఫంక్షణ్లలోనూ, రాజకీయవేదికలలోనూ వాడుకునే ప్రేమ కాక, మనసులో పొంగిపోయే ప్రేమ అయ్యి ఉండాలి. అది జంధ్యాలకు, వేటూరి కి ఉంది.

తెలుగందాలే నన్ను తొంగి తొంగి చూసెనమ్మ తొలకరిగా

మకరందాలే మది పొంగి పొంగి పోయెనమ్మ తుంటరిగా

అమ్మడి సిగ్గులే గుమ్మడి పువ్వులై

పిల్లడి పల్లవే పచ్చని వెల్లువై

కాటుకాకళ్ళలో కన్నె వాకిళ్ళలో

పాటను మొదలు పెట్టడమే తెలుగుతో మొదలుపెట్టి శ్రోతకు రాబోయే తీయదనాన్ని సూచించారు. అమ్మాయి తెలుగు అందాలు అబ్బాయి గుండెను తొలకరి (తొలిప్రేమ) లాగా తాకాయి,ఆమెలో వలపుతేనె(మకరందం) మనసు దాటి తుంటరిగా బయట పడుతోంది అట. ఇలాంటి సున్నితమైన భావాలను తెలుపడం ఈ మధ్యన పాటల్లో కరువైపోయింది అని అనిపిస్తోంది. జొన్నవిత్తుల వంటి రచయితలు కొంచెం ఆశని కలిగిస్తున్నారు కానీ వారికి ఎంతవరకు అవకాశం దక్కుతుందో చూడాలి.

పల్లవి దాటిన వెంటనే అమ్మాయి సిగ్గుని, గుమ్మడి పువ్వుతో పోల్చారు. గుమ్మడి పువ్వులు ఎంత పసుపుపచ్చగా అందంగా ఉంటాయి . ఇదివరకు ఆడవాళ్ళు ముఖానికి పసుపు రాసుకోవడం వలన ఈ పోలికకు మరింత లోతు ఏర్పడింది. అబ్బాయి ఉత్సాహాన్ని జీవానికి సంకేతం అయిన పచ్చని పొలాలతో పోల్చింది. అన్నపూర్ణ ఐన ఆంధ్రదేశంలో పచ్చందనం కంటే మంచి ఉపమానం  దొరుకుతుందా?

తిక్కనలో తీయదనం లిపి చక్కని నీ కన్నెతనం

పోతనలో రామరసం, వడబోసెను నీ ప్రేమరసం

ప్రాయానికే వేదం, నవపద్మావతీపాదం

రాగానికే అందం రసగీతగోవిందం

వంశధార ఒడిలో హర్షవల్లికా

సూర్యకాంత వీణారాగదీపిక

తిక్కన కవిత్వంలో తీయందనం కొత్త ఉపమానం కాకపోవచ్చును కానీ “లిపి చక్కని నీ కన్నెతనం” అనడం లో వేటూరి దస్తూరి కనిపిస్తోంది. ఒక మంచి భావాన్ని ఎవరు వ్రాసినా దాని లోతు అలాగే ఉంటుంది. చక్కని పద్యాన్ని అందమైన దస్తూరితో వ్రాస్తే అది చదివేటప్పుడు ఇంకా ఆవేశం కలుగుతుంది .అలాగే అమ్మాయి ఎవరైనా ఆమెలో సహజంగా సౌందర్యం ఉంటుంది. కానీ లిపి చక్కని అనడంలో ఆమె ఆకృతి కూడా చక్కగా ఉంది అని అంటున్నారు.

ప్రేమ అనే పదాన్ని తెలుగు ప్రజలు దుర్వినియోగం చేస్తున్నారు అని నా ఉద్దేశం. వైదిక సాహిత్యంలో  ప్రేమ అనే పదానికి చాలా లోతుని కల్పించారు. (భగవంతునిపై) ప్రేమ కలిగిన వ్యక్తికీ వేరే ధ్యాస ఉండదు. జీవన్మరణాలు దానిలోనే. దురదృష్టవశాత్తు తెలుగు చిత్రాలు, ప్రజలు ఆకర్షణకి, కోరికకి, వెఱ్ఱికి, ప్రణయానికి కూడా ఈ పదాన్ని వాడేస్తున్నారు. వేటూరి చాలా పాటలలో ప్రేమని సులువుగా వాడేసారు కానీ ఈ చరణంలో కాస్త లోతును కల్పించారు. పోతనలో రాముడి పై ఉన్నంత ఆవేశం, నాయకుడిలో నాయికకై ఉంది అని ఆమె నమ్మకం. చక్కని ఉపమానమ్. ఇక్కడి దాక తెలుగు కవుల ప్రస్తావన చేసారు.

ఆ పైన, ప్రాయానికి నడక నేర్పించేది పద్మావతి దేవి కొత్త అవతారంలాగ కనిపించే నాయిక యొక్క పాదం అంటూ తిరుపతిని గుర్తు చేసారు. ఆ పైన కొంచెం తూర్పుకు వెళ్లి జయదేవుని గీతాగోవిందం సంగీతానికి అలంకారంగా కొనియాడారు. ఇక్కడ సందర్భానికి అది నాయకుడి ప్రేమగీతంగా భావించాలి అని నా నమ్మకం. ఆంధ్రప్రదేశ్ కి తూర్పున వంశధార నది ఉంది. ఆ నది దగ్గర హర్షవల్లి (అరసవల్లి) అనే ఊరిలో సూర్యుని గుడి ఒకటుంది. ఆ గుడితో (సూరుని తేజస్సు) అమ్మాయిని పోల్చారు. తనను తాను సూర్యకాంతగా (సూర్యుని అంశతో జన్మించిన స్త్రీ)  అంగీకరిస్తూ, ఆ కాంత (జీవన) వీణా రాగం అతడేనని నాయిక చేత చెప్పించారు.

క్షేత్రయలో జాణతనం, వరదయ్యెనులే వలపుతనం

అందని నీ ఆడతనం, అమరావతిలో శిల్పధనం

ఏడుగ చీలిందిలే నది గౌతమి గోదావరి

ఏకం కావాలిలే ఏడు జన్మలబంధాలివి

కృష్ణవేణి జడలో శైలమల్లిక

శివుని ఆలయాన భ్రమరదీపిక

ఈ చరణం మొదటి పంక్తిలో వేటూరి చిన్న ప్రయోగం చేసారు. క్షేత్రయ్య అన్నా, వరదయ్య అన్నా ఒక్కరే. క్షేత్రయ్య శృంగార గీతాలలో జాణతనం వరదయ్యింది అంటూ వరదయ్య అనే మాటను కూడా కలిపారు. అమ్మాయి అందాన్ని అమరావతిలో శిల్పసంపదతో పోల్చారు.

గోదావరి ఏడూ పాయలుగా విడిపోయినట్టు నాయికానాయకుల బంధం కూడా ఏడూ జన్మలుగా విభజించబడింది. ఆ బంధాన్ని సంపూర్ణంగా ఈ జన్మలో సాకారం చేసుకోవాలి అని నాయకుడు ఆశగా వర్ణించారు. ఆ బంధం కృష్ణవేణి (వేణి అంటే జడ లేక పాయ/నది. అందుకే కృష్ణ వేణి అంటే నల్లని జడ అని ఒక అర్థం; కృష్ణా నది అని మరొక అర్థం; అలాగే తెలుగునాట కృష్ణవేణి అనేది ఒక స్త్రీనామంగా కూడా వాడతారు) జడలో శ్రీశైలం అనే మల్లెపువ్వు వంటిది; ఆ శ్రీశైలంలో శివుని ఆలయంలో భ్రమరాంబికా దేవి ముందు వెలిగించిన దీపం వంటిది అంటూ పాటను ముగించారు.

ఈ పాట యువకవులకు ఒక పాఠం. ప్రతి కవితకూ ఒక వస్తువు ఉంటుంది. ఆ వస్తువుని పట్టుకుని అటు పీకి, ఇటు పీకి కవిత్వం వ్రాయడం రివాజు. ఒక పది ఉపమానాలు ఐదు అతిశయోక్తులు కలిపి చెప్పడం కూడా షరా మామూలు. ఒక వస్తువుని అనేక భాగాలుగా విభజించి, ఒక్కో ఉపవస్తువును మరొక వస్తువుకు అద్దంగా చూపుతూ రెండింటినీ పొగుడుతూ పోవడంలో ఎంత సౌందర్యం ఉందొ చూడండి.

అమ్మాయి అందాన్ని,ఒయ్యారాన్ని,అనురాగాన్ని వర్ణించారు. అన్నీ కలిపితేనే కదా ఆనందం? అలాగే అబ్బాయిలోని సున్నితమైన భావాలను, శృంగారాన్ని కూడా వర్ణించారు. ఈ మధ్యలో నదులు, గుడులు, దేవతల పేర్లు, కావ్యాలు అన్నీ వచ్చాయి. తెలుగునాడు గురించి తెలియని వారికి కూడా ఎన్ని విషయాలు తెలిసాయో చూడండి. అదీ వేటూరి అంటే.

TV చూస్తున్నప్పుడు ప్రేక్షకుల హాస్యభరితవ్యాఖ్యలు

మనం TV చూసేది వినోదం కోసం. సాధారణంగా ఆ వినోదం కేవలం TVలో వచ్చే విషయానికే కాక, మన చుట్టూ ఉన్నవాళ్ళు చేసే వ్యాఖ్యలకు కూడా వస్తుంది. అలాంటివాటిలో నాకు నచ్చిన కొన్ని చెప్దామన్నదే ఈ వ్యాసం ప్రధానోద్దేశం.

అసలు ఈ విషయం తలుచుకుంటే నాకు గుర్తొచ్చేది పెద్దవాళ్ళే - అంటే బామ్మలు, తాతలు మొ. వాళ్ళు. పూర్వం నాటికలు చూస్తున్నా, కావ్యాలు చదువుతున్నా ప్రేక్షకుడు/చదువరి చాలా నిమగ్నమై చేసేవారు అని అనిపిస్తుంది. వాళ్ళకు కథలోని ఒక పాత్ర ఆవేశాన్ని అనుభవించడం అలవాటేమో. ఇలాంటి వాళ్ళు TV ముందు చేరారంటే, ప్రతినాయకుడికి ఆయుస్షు మూడినట్టే "అమ్మ నీయమ్మకడుపు మాడ", "అమ్మ తత్తుకొడకో", "వీడి అసాధ్యం కూలిపోను", "వీడి బొంద పెట్ట" వంటి వ్యాఖ్యలు అనాయాసంగా, అప్రయత్నంగా వచ్చేస్తాయి. ఇక ధారావాహికలో ప్రతినాయకుడో లేక ఒక చెడ్డ పాత్రో దుస్థితిపాలైతే కర్మసిద్ధాంతాన్ని వీళ్ళే వల్లించేస్తారు. "ఇప్పుడు తిక్క కుదిరిందా దొంగవెధవ. నిరుడు ఏడిపించుకు తిన్నారు కద దాన్ని. దేవుడు బాగా చేశాడు", అని అంటుంటే "వీళ్ళ దృష్టిలో దర్శకుడు దేవుడన్నమాట", అనిపిస్తుంది.

ఈ బామ్మలకి క్రికెట్ అంటే కూడా ఆసక్తి ఉంటుంది. ఏ తెండుల్కరో slipలో ఒక catch పడితే వెంటనే, "అమ్మ నాయనో. పండు పట్టేశాడురా", అంటారు. చిన్నప్పుడు వీళ్ళ కామెంటరీ వినే, మా అన్నదమ్ములం ఎవరైనా పనికిమాలిన shot కొట్టి outఅయితే, "పండి ఇచ్చి పక్కకెళ్ళాడు" అనడం అలావాటైంది. కొంచెం రామాయణభారతాదికావ్యాలను చదివినవాళ్ళైతే క్రికెట్ ఆటగాళ్ళను పౌరాణిక పాత్రలతో పోలుస్తూ ఉంటారు. అగార్కర్ bowling కి వస్తే, "వచ్చాడండి కర్ణుడు. ఇక పరుగులని దానం చేస్తూనే ఉంటాడు, చేతిలో ఎముక లేకుండా", అనడం చూసి నేను పడిపడి నవ్వుకున్నాను.

ఆ మధ్యన ధోనీ bat పట్టుకుని ఎడాపెడా బట్టలుతికినట్టుతికేసేవాడు. జట్టుకు నాయకుడు అయ్యాక నెమ్మదిగా ఆడటం మొదలెట్టాడు. ఇది మా అన్నదమ్ములెవ్వరికీ మింగుడుపడలేదు. ఆ మధ్యన ఒక test match మేమందరం కలిసి చూస్తుండగా ఒక batsman out అయ్యి, ధోనీ వచ్చాడు. అప్పుడు మా తమ్ముడు పక్కనుండి వచ్చి, "ధోనీ ద్రావిడ్ role కి వచ్చాడు, ధోనీ ద్రావిడ్ గా నుంచున్నాడు. ధోనీ ద్రావిడే అయిపోయాడు. ఇప్పుడు మీరు పూర్తిగా ద్రావిడ్ గా మారిపోయిన ధోనీని చూస్తారు", అన్నాడు (చంద్రముఖి cinema పతాకసన్నివేశాన్ని అనుకరిస్తూ).

చిత్రాల్లో నాటకీయతను ఆధారంగా చేసుకుని హాస్యాన్ని పండించడం ఒక ఎత్తు. ఒకసారి ఏదో చిత్రంలో కథానాయకుడిని చంపడానికి పదిమంది దుండగులు వచ్చి కొట్లాటకు దిగుతారు. కానీ నాయకుడు మీదకు మాత్రం ఒక్కోసారి ఒక్కొక్కళ్ళే వస్తారు. ఇది చూసిన ఒక పెద్దాయన, "ఇదేమైనా ధర్మయుద్ధమారా? నలుగురూ కలిసి ఒక దెబ్బేస్తే చచ్చూరుకుంటాడుగా", అని అడిగారు.

చిన్నప్పుడు ఎండాకాలం సెలవుల్లో ఎదురింట్లో పిల్లలందరూ చేరారు. అప్పట్లో చిరంజీవి నటించిన "దొంగమొగుడు" అనే చిత్రం cassette తెచ్చి చూద్దామని అల్లరి చేశారు. చూశారు, చూశారు పెద్దాయన, ఎంతకీ పిల్లలు మాట వినకపోతే, "దొంగమొగుడూ లేడు, తత్తుకొడుకూ లేడు. పొండిరా వెధవల్లారా. వేషాలేస్తున్నారు", అన్నారు. దెబ్బకు పిల్లలంతా నోరు మూసుకుని మళ్ళీ జగదేకవీరుడు అతిలోకసుందరి విడుదలయ్యేంతవరకు తెరవలేదు.

మన తెలుగు చలనచిత్రాల్లో దాదాపు అన్ని కథలూ మనకు తెలిసినవే మళ్ళీ తీస్తూ ఉంటారు. ఏమైనా అంటే, treatment కొత్తగా ఉంది అంటారు. ఇది అందరికీ తెలిసిన విషయమే. ఒకసారి మా అన్నయ్య చిత్రకథను ముందుగానే ఊహించి చెప్పాడు. అనుకున్నట్టే చివరికి ప్రతినాయకుడు కథానాయకుడి మిత్రుడే. "చూశార్రా? నేను చెప్పినట్టే జరిగింది", అన్నాడు. వెంటనే మఱొక అన్నయ్య లేచి, "ఊరుకోరా...పౌండ్రకవాసుదేవుడిలాగా నీ డబ్బా...అది అందరికీ తెలిసిందే...", అన్నాడు. ఎక్కడినుండో పౌండ్రకవాసుదేవుడిని పట్టుకొచ్చి ఉపమానం చెయ్యడం చూసి నాకు భలే నవ్వొచ్చింది.

ఇహ మొగుడూపెళ్ళాల వెటకారానికైతే లోటేముంది. గీతాంజలి చిత్రం వస్తోంది. మా పక్కింటావిడ ఆ విషయం తెలుసుకుని భర్తతో, "ఏవండీ...గీతాంజలి cinema పెట్టండి. cancer patient లాగా నాగార్జున చాలా బాగా చేశాడు", అంది. వెంటనే ఆయన, "వాడు చేసేదేముందే...ఎలాగా cancer patient లాగే ఉంటాడుగా...", అన్నాడు. (ఇది కేవలం పరిహాసానికి మాత్రమే అని చదువర్లు గమనించాలి...ఏ మొగుడు మాత్రం భార్య ఫలానా hero బాగున్నాడు అంటే ఒప్పుకుంటాడు? :) )

నా చిన్నప్పుడు JD చక్రవర్తి నటించిన చిత్రం ఒకటి "పేరు పెట్టకుండానే" విడుదలైంది. ఆ చిత్రం ఎలాగుందో తెలుసుకోవాలనే కుతూహలంతో నేనూ, మా తమ్ముడు మా పనమ్మాయిని, "లక్ష్మీ! గెడ్డం చక్రవర్తి కొత్త cinema ఎలాగుంది?", అని అడిగాము. దానికి, "ఏ cinema?...ఓ దిక్కుమాలిన cinemaనా?" అంది. పేరుకు నోచుకోని cinemaని "దిక్కుమాలిన cinema" అనచ్చు అనే ఆలోచన మాకెందుకు తట్టలేదా అని మేమిద్దరం రెండు రోజులు బాధపడ్డాము.

కొంచెం ఎదిగాక కుఱ్ఱాళ్ళు (నేనూను :) ) మరీ ముదిరిపోతారు. ఇలాంటి వాళ్ళల్లో మా మిత్రుడొకడున్నాడు. వాడు చిన్నప్పుడు "దాన వీర శూర కర్ణ" చిత్రం పైన సంధించిన హాస్యాస్త్రానికి ఎవరైనా ముక్కున వేలేసుకోవలసిందే. ఆ చిత్రంలో బుల్లికర్ణుణ్ణి పట్టుకుని రాధ, "ఏ తల్లి నిను కన్నదో" అని ఒక పాట పాడుతుంది. సి.నా.రే సాహిత్యంతో లలితంగా సాగే ఈ పాట మధ్యలో ఒక చోట "నా వరాల తొలిపంటగా నీవు నా ఇంట వెలశావురా" అని అన్నప్పుడు, పక్కన అధిరధుని పాత్రను ధరించిన చలపతిరావు వచ్చి మీసాలు మెలేస్తాడు. పక్కనుండి నా మిత్రుడు, "అబ్బా...నువ్వెందుకు మీసాలెగరేస్తున్నావు?", అన్నాడు.
 

సూపెర్ స్టార్ కృష్ణ నటించిన అగ్నిపర్వతం చిత్రం చూసే ఉంటారుగా. ఆ చిత్రంలో పదే పదే జమదగ్ని అనే పాత్రలో కృష్ణ "అగ్గి పెట్తుందా?" అని అడుగుతూ ఉంటాడు. అది చూసి చూసి ఒక పెద్దాయన, "అగ్గి పెట్టి కూడా లేదు కుంకా, నువ్వులు జమదగ్నివా?" అన్నారు. నాకు నవ్వాగలేదు.

మనవాళ్ళు పాటల్ని కూడా వదలరు. "ఆనంద్" చిత్రంలో హరిహరన్, చిత్ర పాడిన "యమునాతీరం" పాట నాకు ఎప్పటికీ గుర్తుండిపోవడానికి వేటూరి సాహిత్యం, రాధాకృష్ణన్ సంగీతం, శేఖర్ కమ్ముల దర్శకత్వం, కమలిని ముఖర్జీ అభినయం మొ. కారణాలు ఉండేవి. ఆ తఱువాత మా అన్నయ్య వ్యాఖ్య అన్నిటికంటే పెద్ద కారణమైంది. గమనిస్తే హరిహరన్ "మనసు కథా" అని ఒక్కోచోట ఒక్కోలాగా పాడతాడు. వినీవినీ మా అన్నయ్య, "హరిహరన్ పాడుతున్నప్పుడు మనసులో...'ఓరి శ్రోత...నేను ఇందాకటిలాగా అంటాననుకుంటున్నావు కదా? ఈ సారి ఇలా అంటాను చూడూ' అనుకుంటాడా ఏమిటిరా? పాడినట్టు మళ్ళీ పాడడు?" అన్నాడు.

మఱొక సారి ఇళయరాజ స్వరపరిచిన ఒక శ్రావ్యమైన పాట వింటున్నాను (ఏదో చెప్పను). పక్కనుండి నా మిత్రుడు వచ్చి, "ఒరేయ్, ఈ పాట వినరా...తద్దినం మేళాన్ని పట్టుకుని పాటంటాడేమిటిరా ఇళయరాజ?", అన్నాడు. అప్పటినుండి నాకు ఎంతో ఇష్టమైన ఈ పాటని కాస్త వ్యవధినిచ్చి వినాల్సొచ్చింది. నా మిత్రుడొకడు ("పులి" చిత్రం విడుదలయ్యాక) bank నుండి అప్పు తీసుకుని ఇల్లు కట్టుకున్నాడు. ఆ విషయం మిత్రబృందంతో చెప్తూ, "అయ్యలారా...అమ్మలారా...నా దగ్గరున్నదంతా ఊడ్చిపెట్టి ఇల్లు కొన్నాను. ఏమైనా అత్యవసరమైన ఖర్చు వచ్చిపడితే నేను మీ గుమ్మాల్లోకొచ్చి రెహ్మాన్ పాటలని పాడతాను", అన్నాడు. "రెహ్మాన్ పాటా?" అని అనుకుంటుండగా..."అదే...'అమ్మా...తల్లే...నోటు-ముత్యాల్ రాల్నియ్యవే...' అని కానీ, 'అమ్మ...అమ్మ...' (హమ్మ...హమ్మ...) అని కానీ పాడతాను", అన్నాడు.

మా చిన్నప్పుడు ఒక ఆట ఉండేది. ఈ ఆటకు మూలం "వివాహభోజనంబు" చిత్రంలో కీ. శే. జంధ్యాల వ్రాసిన ఒక సంభాషణం. ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం, సుత్తివేలు ఒకరిని ఒకరు నిందించుకుంటూ, "ఒరేయ్, నువ్వు రామాయణంలో శతృఘ్నుడి type. పేరుకే తప్పితే పాత్రేమీ లేదు" అంటాడు ఒకడు. దానికి, మఱొకడు, "ఒరేయ్, నువ్వు భారతంలో దుర్యోధనుడి తొంభైమూడో తమ్ముడివి. నీ పేరు కూడా ఎవరికీ తెలియదు", అంటాడు. అదే ఆధారంగా మా అన్నయ్య, బావ ఒక ఆట మొదలెట్టారు. ఏదైనా చిత్రం రావడం మొదలు...అందులో అస్సలు ముక్కూమొహం తెలియని నటుల పేర్లను ఒకరికి ఒకరు ఆపాదించుకోవడం ఆట. ఆ పరంపరలో దొరికిపోయిన నటులు...శ్రీధర్ (ముత్యాలముగ్గు చిత్రంలో కథానాయకుడు), రాజీవ్ కనకాల (Jr. NTR చిత్రాలు వచ్చేంతటి వరకు చిన్నచిన్న పాత్రలు వేసేవాడు), కీ. శే. రాజా (ధారావాహికలో నటించేవాడు), కీ. శే. అచ్యుత్ (బుల్లితెర megastar) మొదలైనవాళ్ళు. ఇంకా కొంతమంది పేర్లైతే నాకు ఇప్పటికీ తెలియనే తెలియవు. సన్నివేశం మొదలవగానే, "ఒరేఇ..బావొచ్చేశాడురా..." అని మొదలెట్టడం. (ఈ ఆట ద్వారా ఎవరినో అవమానించాలనే ఉద్దేశం లేదు. వాళ్ళకు ఆ వయసులో అంత ఊహ కూడా తెలియదు.)

ఇవన్నీ చూసి/విన్నమీదట నాకు TV చూస్తే మా gang అందరితోనూ కలిసి చూడాలనిపిస్తుంది. లేకపోతే, చూసినట్టుండదు.

దర్శకులు జంధ్యాల గారి తిట్లదండకం

నాకు జంధ్యాల అంటే అపారమైన గౌరవం, అభిమానం. హాస్యాన్ని పండించడంలో ఆయనకు ఆయనే సాటి. ఆయన దర్శకత్వం వహించిన చిత్రాల్లో దాదాపు అన్నింటిలో హాస్యానికే పెద్దపీట వేశారు. అంతే కాక అటు విశ్వనాథ్ వంటి కళాతపస్వికి, ఇటు రాఘవేంద్ర రావు వంటి కమర్షియల్ దర్శకుడికీ కూడా సంభాషణలు (dialogues) వ్రాసి పెట్టారు. శంకరాభరణమైనా, వేటగాడైనా చెల్లింది వేటూరికే అంటారు కానీ, జంధ్యాలకి (గాయకుడు బాలుకి కూడా) చెల్లిందన్నది నిర్ద్వంద్వమైన నిజం.

జంధ్యాలగారు దర్శకత్వం వహించిన "ష్...గప్..చుప్" అనే చిత్రం చిత్రం పెద్ద హిట్టవలేదన్నట్టు గుర్తు. ఆ చిత్రానికి సాహిత్యం అందించినది వేటూరి, జొన్నవిత్తుల. ఇద్దరికిద్దరు చక్కని తెలుగుకు ప్రాధాన్యత ఇస్తూ వ్రాసేవాళ్ళే! అందులోనూ జంధ్యాల, ఆయన చిత్రాల్లో సాహిత్యానికి చాలా ప్రాముఖ్యతను కల్పిస్తారు. అందుకే ఈ చిత్రంలోని అన్ని పాటలూ బాగుంటాయి. నాకు ప్రత్యేకించి నచ్చినవి మాత్రం సరదా పాటలే! "లోకాన రైలుబండి చికుచికు అంటుంది" అనే పాట మా ఇంటిల్లిపాదికీ ఇష్టం. అలాగే అందులో జంధ్యాల ఒక తిట్లదండకాన్ని ప్రయోగించారు. వ్రాసింది జంధ్యాలో, వేటూరో, జొన్నవిత్తులో తెలియదు కానీ, మంచి సరదాగా ఉంటుంది. అది ఇక్కడ వ్రాస్తున్నాను.

ఈ దండకానికి సందర్భం ఏమిటంటే, ఒక bankలో ఉద్యోగస్థులందరూ కలిసి రాజమండ్రి గోదావరి తీరానికి picnicకి వెళ్తారు. అక్కడ "పాపికొండల్లో తిరిగే కొండపాపులు" కొందరు వారిని gunలతో బెదిరించి వారిని ఆటపాటలతో అలరించమన్నప్పుడు వారందరూ చేసే విన్యాసమే ఈ దండకం. ఈ సరదాప్రయోగాన్ని మధ్యమధ్యలో కొన్ని ఆంగ్లపదాలను తగిలించి, "దండకం" అనే ఛందోరీతిలో, తమాషాగా వ్రాశారు. గతంలో ఆరుద్రగారు "దోమ" మీద, దండకం వ్రాస్తూ "నువ్వేమి ట్రాన్సిస్టరా? లేక దాన్సిస్టరా?" అని వ్రాయడం అందరికీ గుర్తుండే ఉంటుంది. ఇది కూడా అదే పంథాలో ఉంటుంది.

ఈ ప్రయోగం సరదాకి మాత్రమే కాని మన సంస్కృతినో, ఛందస్సునో అవమానించడానికి కాదన్నది పాఠకులు గమనించాలి.

---

ఒరేయ్ త్రాపి, మహాపాపి, కురూపి, నిన్ను చూడంగనే వచ్చు హై లెవెల్ బీపీ,
ముండమోపి, జిరాఫీ, నిన్ను తెగ్గోస్తె లోకానికే పిచ్చ హ్యాపి
అంకఛండాలుడా, బంకబధిరాంధుడా, పరమపాపిష్ఠ నికృష్ట దుష్టాత్ముడా,
నీ నీచరూపంబు చూడంగ పాపంబు, నీ కంఠనాళంబు కక్కోసు గొట్టంబు,
నీ కళ్ళలో కుళ్ళు, నీ బుర్రలో బురద, నీ పల్కులే చెత్త,
నీ జన్మ డ్రైనేజీ, నువ్వో దగుల్బాజీ, ఏబ్రాసి, ఛెప్రాసి, సన్నాసివీ
అశుద్ధస్వరూప అబద్ధప్రలాప, పింగు బొంగైన పింజారిగా,
కుత్తేకా బచ్చా, కొవ్వెక్కిన లుఛ్ఛ, పగిలేను నీ పుచ్చ, తీరేను నా కచ్చ, నీ చేతికేవచ్చు చిల్లిబొచ్చ నిక్కచ్చిగా
భ్రష్టాతిభ్రష్టా, పరాకాష్టకెళ్ళావు, దుష్టత్వమందున్ ముదనష్టుడా త్రాష్టుడా,
కుష్టుముష్టోడి అంగుష్టమా, వృద్ధక్షయరోగి ఉఛ్ఛిష్టమా
ఒరేయ్ పళ్ళపిచ్చి (?), అరేయ్ చిల్లిగోచి, నీ పిచ్చి పోగొట్టగా టచ్చి ఇస్తాను, పెంటచ్చిగా, పెన్-టచ్చిగా (pen-touchగా)
ఒరేయ్ పాచిముఖమా, నడుస్తున్న శవమా, వేడి ఇడ్లీలు పారేయుచున్, చద్ది సాంబారు తెగత్రాగు సోంబేరిగా
పెద్ద ఇడియట్టువి, చద్ది పెసరట్టువి, పిచ్చి టేష్టున్న శ్యాడిష్టువి,
గజ్జిపాదాల మరుగుజ్జువి, ఉఛ్ఛనీచాలు లేనట్టి రాస్కేలువి, తేలువి (?)
ఒరేయ్ అక్కుపక్షి, నిరక్షరకుక్షి, కుంఖాక్షి (?), ఏకాక్షి సంఘాల అధ్యక్షుడా
నువ్వు చుంచెలుక గొద్దెవి, రాబందు రెట్టవి, బొద్దింక కేశానివి
సీంపంది మూతివి, గబ్బిలం తోకవి, ఏకాకి కాకీకవి, న్యూసెన్సు డాంకీవి, నో-సెన్సు మంకీవి, కుడితిలో చిట్టెలుకవి
మున్సిపాలిటీ పందికిన్ మూత్రపిండానివి, ఎద్దు మొండానివి, సృష్టిమొత్తంబులో శుంఠవి,
ఒరేయ్ పేడతట్టా, అరేయ్ చెత్తబుట్ట, ఒరేయ్ గడ్డిపోచా, అరేయ్ నారపీచా
ఒరేయ్ తుప్పుమేకా, అరేయ్ పందితోకా, ఒరే వానపాము, ఇలా తొక్కుతాము
ఒరేయ్ గౌడుగేదె, ఇదే బడితపూజ, సెంటిమెంటన్నదే లేని ప్రెంటాసురా(?)
నిన్ను తిట్టంగ నేనెంతవాడన్ దురాత్మ, ఏడేడు లోకాలకే భాషలకె శోషొచ్చి మూర్ఛిల్లురా
మహాబండబూతులు తలల్వంచు నీ ముందు పాపాత్ముడా
రావరావో బోడివెధవా, రావ రావొ అంట్లవెధవా, రావ రావో చచ్చువెధవ (?)
వెధవన్నరెధవా, ముప్పావు వెధవా, పరిపూర్ణవెధవ
చావరా, చావరా, చావు చావు, థూ!

---

(?) అని ఉన్న చోట నాకు సరిగ్గా వినబడలేదు. మీకెవరికైనా అర్థమైతే తప్పకుండా టీకాతాత్పర్యసహితంగా చెప్పండి. ఈ దండకాన్ని సచిత్రంగా ఇక్కడ చూడవచ్చును.

విశేషమేమిటంటే కవి ఎవరో కానీ శబ్దాలంకారాలని, ఉపమాలంకారాన్ని చాలా ఘనంగా వాడారు. "పెంటచ్చిగా, pen-touchగా" అని ఛేకానుప్రాస, "ఏకాకి కాకీకవి" మొ. వృత్త్యనుప్రాస నాకు బాగా నచ్చాయి. ఇంక జంధ్యాల చిత్రాల్లో ఉపమానాలకు లెక్కేముంది? wash-basinలో చేపలు పట్టుకునేవాడా, మిట్టమధ్యాహ్నం ఎండలో వేణ్ణీళ్ళతో స్నానం చేసి రగ్గు కప్పుకుని పడుకునేవాడా, జిగటవిరేచెనాలు పట్టిన జిరాఫీ మొ. ఆయన ఎన్నో వాడారు. పరమభయంకరమైన తిట్లను కూడా సరదాగా వినబడేలాగా చేశారు. మొత్తానికి ఎన్నిసార్లు విన్నా నవ్వొచ్చేటువంటి సరదాపాట ఇది.

ముద్దమందారం, ముగ్ధశృంగారం

కన్నెపిల్లను వర్ణించవయ్యా అంటే తన విశ్వరూపం చూపించని కవి ఉంటాడా? అందులోనూ వేటూరికి ఈ మాట చెపితే, కపి~నేనంటూ, కపినే~నంటూ వచ్చేస్తాడు. అప్పుడు యే జంధ్యాలవంటి మహానుభావుడో కాస్త "చూసి వస్తే చాలు స్వామీ, కాల్చి రావక్కరలేదు", అని చెప్పకపోతే ప్రమాదమాయె ఈ సర్వబూతాత్మకుడికి. (మీరు సరిగ్గానే చదివారు: "అన్నిటిలోనూ బూతును చూడగలిగే వ్యక్తి", అని వేటూరిని ముద్దుగా ఇలాగ పిలుచుకుంటూ ఉంటాను.

ఇప్పుడు నేను చెప్పబోయే పాట "తెలుగింటి అమ్మాయిని" వర్ణించడానికి వేటూరి పెట్టిన ఒక ప్రమాణం. ఆ తరువాత తన ప్రమాణానికి తగ్గట్టు, "మంచి తెలుగుదనం ఉన్న బాణీ ఇస్తే చక్కని తెలుగుపదాలు కూరుస్తాను", అనే ప్రమాణాన్ని నిలబెట్టుకుంటూ, "పూసింది పూసింది పున్నాగ" లాంటి ఎన్నో గొప్పపాటలను వ్రాశాడు. ఇతర సినీకవుల్లో సిరివెన్నెల వ్రాసిన "చినుకు తడికి చిగురు తొడుగు పూవమ్మా", అనే పాట ఈ పాటకు తుల తూగుతుంది అని నా నమ్మకం.

ఈ పాట, "ముద్దమందారం", అనే జంధ్యాల సినిమాలోనిది. రమేష్ నాయుడు స్వరపరిచిన ఈ పాటకి వేటూరి ఎంతో చక్కని ఉపమానాలతో తెలుగు ఆడపడుచును పొగుడుతూ పదాలను అల్లాడు. నాకు నచ్చిన విశేషాలు:

అడుగులా అష్టపదులా, నడకలా జీవినదులా?

విన్న ఆడపడుచు, ఆడనే పడిపోవాలని వేటూరి వ్యూహం అనుకుంటాను :) మరీ, ఆమె అడుగులని జయదేవుడి అష్టపదులతో (రాధాకృష్ణుల ప్రణయకలాపాలను రమ్యంగా చెప్పే పాటలు) పోలిస్తే అమ్మాయి ఏ పొన్నచెట్టో (అంటే రాధ పొన్నచెట్టూ దగ్గర కదా కృష్ణుడి కోసం వేచి చూసేది. అందుకే కొంచం శైలి మార్చాను.) ఎక్కి పడిపోదు? కన్నెపిల్ల అలాగ నడుస్తూ ఉంటే, ఆ గజ్జలమ్రోత నదులు పారుతుంటే వచ్చే శబ్దతరంగాలను పోలి ఉంటుంది అని, వేటూరి అభిప్రాయం. నాది కూడాను!

పరువాల పరవళ్ళు, పరికిణీ కుచ్చిళ్ళు, విరివాలుజడకుచ్చుల సందళ్ళు

(కొంచెం సిగ్గుతో కూడిన నవ్వుతో) ఈ వాక్యం ఎందుకు నచ్చింది అంటే ఏం చెప్పమంటారు. కొన్ని కొన్ని విని సంతోషించాలి అంతే అంటాను :) "పొట్టిజుట్టు పొలతలూ కుళ్ళుకోవద్దు, జీనుపాంటుల జేజెమ్మలు ఉడుక్కోవద్దూ", అని తరువాతి రెండు వాక్యాలూ పూర్తి చేస్తే బాగుండు :P

కన్నెపిల్లా కాదు కలలకాణాచి

మరి ఇదే వేటూరికీ సామాన్యులకీ తేడా. "కాణాచి" అనే పదం ఎప్పుడైనా విన్నారా మీరు? అంటే "inherited right", అని బ్రౌహ్ణ్య నిఘంటువు అర్థం చెబుతోంది. అంటే, "మా కలలన్నింటి మీదా హక్కుదారివి నువ్వే", అని చెప్తున్నాడన్నమాట! అమ్మ బాబోయ్! వేటూరి ఒక్కో సారి ఇలాగ శరీరంలేని విశేషణాలకు కూడా వరసలు కలిపేస్తుంటాడు, ఆడపిల్లల్ని పడెయ్యటానికి. మొన్నటికి మొన్న "ఏయ్ చికిత్తా, సొంపుల సొంత మేనత్త", అని ఒక హీరోయిన్ని ["అర్జున్" సినిమాలో] పడేశాడు.

మలిసంజ వెలుగుల్లో నారింజరంగుల్లో, కురిసేటి పగడాల వడగళ్ళు

"మలిసంజ" అంటే సాయంత్రం సూర్యాస్తమయవేళ. ఆ వెలుగు నారింజపండు రంగు లో ఉంటుంది. ఆ సమయంలో అమ్మాయి బుంగమూతి (ఎర్రని పగడాలతో పోల్చాడు) పెట్టుకుని వడగళ్ళు కురిపిస్తోంది అని అలకే ఉబ్బితబ్బిబ్బయ్యేలాగా వర్ణించాడు. ఈ నారింజరంగులని వేటూరి ఇంకా వదల్లేదు. ఈ మధ్యన "స్వాగతం" అనే సినిమాలో "సాయంకాలం నీరెండల్లో, సాయం కోరే నారింజల్లో", అని ఈ నారింజని మలిపొద్దు వర్ణానికో, చెలికాడి చిలిపిదనానికో, చినదాని అందాలకో తెలియకుండా వాడేశాడు!

మల్లెపువ్వా కాదు, మరుల మారాణి! బంతిపూవా పసుపు కాలిపారాణి!

పొరబాటున అందరినీ ఆకట్టుకుంటున్నది మల్లెపూవు తావి ఏమో అనుకునేరు, కాదు ఈ ప్రేమదేవత! ఎరుపు, పసుపు కలిపి బంతిపువ్వులాగా ఉంది ఏమిటొ అనుకుంటున్నారా? అది ఆమె పారాణి పెట్టిన కాలు. ఎంత దారుణం స్వామీ, ఈ అమ్మాయి కోసం మల్లెపూవుని, బంతిపూవినీ తక్కువ చేసేస్తావా!

ఇలాగ పొగిడితే ఏ అమ్మాయి ఎలాగ ఫీల్ అవుతుందో నాకు తెలియదు కానీ, ఈ పాట విన్నప్పుడల్లా నాకు చందమామ పుస్తకంలో చంద్రబింబంలాంటి ముఖారవిందంతో కనబడే అందగత్తె గుర్తుకొస్తుంది.

చిత్రం: ముద్దమందారం
దర్శకుడు: కీ.శే. జంధ్యాల
సంగీతం: రమేష్ నాయుడు
గానం: బాలు

ముద్దుకే ముద్దొచ్చే మందరం
మువ్వల్లే నవ్వింది సింగారం
ముద్దమందారం, ముగ్ధశృంగారం

అడుగులా అష్టపదులా, నడకలా జీవనదులా?
పరువాల పరవళ్ళు, పరికిణీ కుచ్చిళ్ళు, విరివాలుజడకుచ్చుల్ల సందళ్ళు
కన్నెపిల్లా కాదు కలలకాణాచి, కలువకన్నులా కలలదోబూచి

పలుకులా రాచిలకలా?, అలకలా ప్రేమమొలకలా?
మలిసంజ వెలుగుల్లో నారింజరంగుల్లో, కురిసేటి పగడాల వడగళ్ళు
మల్లెపువ్వా కాదు, మరుల మారాణి, బంతిపూవా పసుపు కాలిపారాణి

కాస్తందుకో, దరఖాస్తందుకో, ప్రేమ ధర కాస్తందుకో!

కీ.శే. జంధ్యాలకి వేటూరి ఎన్నో చక్కని పాటలను వ్రాసాడు. సంగీతం పట్ల, సాహిత్యం పట్ల అభిరుచి ఉన్న దర్శకుడి చేతిలో పడాలే కానీ, వేటూరి ఎంతో చక్కని తెలుగు పాటలు వ్రాస్తాడు. అలాంటి పాటల్లో "రెండు రెళ్ళు ఆరు" అనే సినిమాలో "కాస్త అందుకో" అనే పాట ఒకటి.

జంధ్యాల మాటలు వ్రాసాక వేటూరి పల్లవి వ్రాశాడో, వేటూరి పల్లవి వ్రాసాక జంధ్యాల మాటలు వ్రాశాడో తెలియదు కానీ, పల్లవి వేటూరి స్థాయికి తగ్గట్టు ఉంటుంది. "అరెరే భలే భలే" అనిపించే పదాలగారడీ తో మొదలుపెట్టి, "ఆహా, ఎంత చక్కని భావం", అని అనిపించడం వేటూరి శైలిగా చెప్పుకోవచ్చును.

సినిమాలో హీరో (వెంకట శివం) హీరోయిన్ని(విఘ్నేశ్వరి) ప్రేమించి "నా ప్రేమకు దరఖాస్తు పెట్టుకుందాము అనుకుంటున్నాను", అంటాడు. ప్రేమకు దరఖాస్తు అంటే ఏమిటో తెలియక తికమక పడ్డ హీరోయిన్కి అది ముద్దు అని తెలిసినప్పుడు వచ్చే పాట ఇది. పాట మొత్తంలో "ముద్దు" అని అనకుండా వ్రాసాడు వేటూరి. లేదు లేదు, గీతాంజలిలో "ముద్దు" మీద వ్రాసిన "ఓం నమః" పాటకు ఈ పాట పోటీ రాదు కానీ, లలితంగా సాగిపోయే పాట అవ్వడం చేత నాకు నచ్చింది.

కాస్తందుకో, దరఖాస్తందుకో, ప్రేమ ధర కాస్తందుకో

"కాస్త", "దరఖాస్తూ", "ధర కాస్త" అంటూ ప్రాసను కాస్తూ వ్రాసాడు వేటూరి. "ప్రేమ వెల" గా ముద్దును వర్ణించడంలో సద్భావాన్నే జనాలు గ్రహించాలి అని అనుకుంటున్నాను :-)

చిరుగాలి దరఖాస్తు లేకుంటే కరిమబ్బు, మేరుపంత నవ్వునా చినుకైన రాలునా?

చిరుగాలిని (స్వేచ్చ,వేగం)  పురుషునితోనూ, కరిమబ్బును (గంభీరం/సిగ్గు) స్త్రీతోనూ పోల్చి, చిరుగాలి కరిమబ్బును తాకడాన్ని ముద్దుతో పోల్చి చెప్పాడు. స్త్రీ ముఖములో చిగురించే సిగ్గుతో కూడిన నవ్వును మెరుపుతో పోల్చడం, అలాగే మెరుపుని కరిమబ్బు నవ్వుతో పోల్చడం కూడా అద్భుతంగా అనిపించింది.

నెలవంక దరఖాస్తు లేకుంటే చెక్కిళ్ళు, ఎరుపెక్కిపోవునా? ఎన్నెల్లు పండునా?

చందమామను చూసి ప్రియుణ్ణి గుర్తు చేసుకుంటూ మురిసిపోతున్న ఆడపిల్లకు సిగ్గుతో  చెక్కిళ్ళు ఎరుపెక్కడాన్ని వెన్నెలగా కొత్త,చిలిపి నిర్వచనం ఇచ్చాడు.

దరి చేరి కూడా దరఖాస్తులేలా?

చివరలో ఆడపిల్ల  అర్థం అయ్యీ కాకుండా ఉండేటట్టు "ఇంత దగ్గరలో ఉన్న ఇంకా దరఖాస్తులేల" అంటూ "ఇంకా మొహమాటం ఏమిటి?" అని చిలిపిగా అనడంతో ఈ "ధర లేని" పాట "కాస్తా" పూర్తి అయ్యింది.

చిత్రం: రెండు రెళ్ళు ఆరు
సంగీతం: రాజన్-నాగేంద్ర
రచన: వేటూరి
పాడింది: జానకి, బాలు

కాస్తందుకో, దరఖాస్తందుకో, ప్రేమ ధర కాస్తందుకో!
ముద్దులతోనే ముద్దరవేసి ప్రేయసి కౌగిలి అందుకో!

కాస్తందుకో, దరఖాస్తందుకో, భామ (?) ధర కాస్తందుకో!
దగ్గర చేరి దత్తతు (?) చేసి ప్రేయసి కౌగిలి అందుకో!

చిరుగాలి దరఖాస్తు లేకుంటే కరిమబ్బు, మేరుపంత నవ్వునా చినుకైన రాలునా?
జడివాన దరఖాస్తు పడకుంటే సెలయేరు, వరదల్లె పొంగునా కడలింట చేరునా?
శుభమస్తు అంటే దరఖాస్తు ఓకే!

చలిగాలి దరఖాస్తు తోలియీడు వినకుంటే, చెలి చెంత చేరునా చెలిమల్లే మారునా?
నెలవంక దరఖాస్తు లేకుంటే చెక్కిళ్ళు, ఎరుపెక్కిపోవునా? ఎన్నెల్లు పండునా?
దరి చేరి కూడా దరఖాస్తులేలా?

జాబిలితో చెప్పనా?

వేటూరి తొక్కిన బూతుపుంతలకూ ఆయన సరససాహిత్యానికీ పొంతన ఉండదు అని నేను ప్రత్యేకించి చెప్పనక్కరలేదు. అది బహుశా రసికులకందరికీ తెలుసును. ఈ రోజు నేను చెప్పబోయే పాట "ఆకు చాటు పిందె తడిసే", "చూడర చూడర సులేమాన్మియా" వంటి "ఊపు" ఉన్న పాటల మధ్యలో కొట్టుకుపోయిన ఒక అద్భుతమైన పాట. అదేమిటో తెలియదు కానీ, "రాఘవేంద్రరావు" అనగానే వేటూరి కలానికి యవ్వనం వచ్చిపడుతుంది. ఈ పాట వేటగాడు చిత్రంలో, హీరో హీరోయిన్ ప్రేమలో పడిన కొత్తలో, మత్తులో పాడుకునే పాట.

ప్రేమలో పడ్డాక ప్రేయసి కంటే అందం ఇంకోటి కనబడకపోయినా, ఆమెకు దగ్గరగా వచ్చే పోటీదారుడు చంద్రుడు. అసలే విరహవేదనతో బాధపడుతుంటే దానిపైన తన కిరణాలతో అత్తరు చల్లే గుణం ఆయనది. ఈ భావాన్ని ఎంతో సున్నితంగా చెప్పాడు వేటూరి. ముఖ్యంగా నాకు నచ్చే వాక్యాలు:

తుమ్మెదలంటని తేనలకై తుంటరి పెదవికి దాహాలు

ప్రేయసి పెదవులలో మధువలను "తుమ్మెదలంటని తేనెలు", అని వర్ణించడం ఒక ఎత్తైతే "వాటికై తుంటరి పెదవులు అనే తుమ్మెదలకు కోరిక కలిగింది", అని చెప్పడంతో వేటూరి "వీడి ఇల్లు బంగారంగానూ", అనిపించాడు.


చుక్కలు చూడని చీకటిలో దిక్కులు కలవని విరహాలు

"చుక్కలు లేని చీకటి" అంటే చిమ్మచీకటి అనుకుంటున్నారా? నాకు ఎందుకో "నాయికానాయకులకు మధ్యలో ఉన్న బెరకు" లాగా అనిపిస్తోంది. లేకపోతే ఎంత చీకటైతే అంత స్పష్టంగా చుక్కలు కనబడతాయి, ఆ చీకటిని చూస్తాయి కదా? అందులో "దిక్కులు కలవని విరహాలు", అంటే "ఒక చోటకు చేరని విరహాలు". ఒక్క చోటకు చేరి దిక్కులు  కలిస్తే విరహాలు ఎందుకౌతాయి? సరసాలు అవుతాయి :)

గొంతులు దాటిన గుండెలలో కోయిల పాడని గీతాలు

ప్రేయసిని/ప్రియుడిని చూడగానే హృదయంలో ఏదో తెలియని అలజడి, ఆ హృదయం గొంతులోనుండి బయటకు వచ్చేద్దామని ప్రయాణిస్తుందే కానీ, పెదాలు దాటదాయే! ఈ అనుభవం లేని ప్రేమికుడు/ప్రేయసి ఉన్నారు అంటే వాళ్ళను చూసి నేను జాలిపడతాను. ఆ భావాన్ని: "గొంతులు దాటిన గుండె" అని మూడు ముక్కల్లో వ్రాసేశాడు ఈ మహాపిసనారి కవి. కోయిల గొంతులో గమకాలు విని పరవశించిపోవడం రివాజు. అయితే ఈ గుండె గొంతు దాకా వచ్చాక అందులో పుట్టే గమకాలు ఇంకా ఉత్కంఠభరితంగా ఉంటాయి. అది ఒక చెప్పలేని తీపిబాధ. ఆ కలల్లో, ఆ గళంలో పుట్టే రాగాలు ఇంకా మధురంగా ఉంటాయి. ఇంతటి పురాణాన్ని ఒక్క వాక్యంలో వ్రాసిపడేశాడు ఈ అసాధ్యుడు.

సూర్యుడు చూడని గంగలలో అలలై పొంగిన అందాలు

సూర్యుడు చూడని గంగలు అంటే ఏమిటా అని సంసారపక్షంగా చాలా ఆలొచించగా నాకు అర్థమైనది ఏమిటీ అంటే అవి ప్రేమికుడి కలలు అని. కాకపోయినా "ఆమె అందాలే అలలుగా పారిన గంగలను సూర్యుడు చూడలేదు", అనే భావం కూడా ఉండచ్చు. వేటూరి పాటలు నోస్త్రదాముని కాలజానం లాగా కొంచం వినేవాడి ఊహాశక్తికి వదిలేస్తాయి అనిపిస్తుంది. అలా ఉండటం ఒక అందం!

చివరిగా "కౌగిట కాముని పున్నిమలు", అనడంతో శ్రీకాకుళసాంప్రదాయాన్ని వేటూరి చిలిపిగా వాడుకుని తనకు చరిత్ర పట్ల ఉన్న అవగాహనకు ఒక ఆనవాలుగా వదిలేశాడు. ఈయన రచించిన "సిరికాకొలను చిన్నది", చదివితే ఈ "కాముని పున్నిమల", గురించి ఇంకా తెలుసుకోవచ్చు!

చిత్రం: వేటగాడు
సంగీతం: శ్రీ కే వీ మహాదేవన్
పాడింది: సుశీల, బాలు
రచన: వేటూరి

జాబిలితో చెప్పనా, జామురాతిరి నిదురలోన నువ్వు చేసిన అల్లరి చెప్పనా రోజా
జాబిలితో చెప్పనా, జామురాతిరి కలలలోన నీవు రేపిన అలజడి చెప్పనా రాజా

తుమ్మెదలంటని తేనలకై తుంటరి పెదవికి దాహాలు
చుక్కలు చూడని చీకటిలో దిక్కులు కలవని విరహాలు
చూపలలో చలి చురచురలు, ఆకలి తీరని విరవిరలు
అన్నీ ఆవిరి పెడుతుంటే, నన్నే అల్లరి పెడుతున్నావని
చెప్పనా?

గొంతులు దాటిన గుండెలలో కోయిల పాడని గీతాలు
సూర్యుడు చూడని గంగలలో అలలై పొంగిన అందాలు
కౌగిట కాముని పున్నములు, వెన్నెల వీణల సరిగమలు
పేరంటానికి రమ్మంటే, పెళ్ళికి పెద్దవి నీవేలెమ్మని
చెప్పనా?

లిపిలేని కంటి భాష తెలిపింది కొంటె ఆశ

ఈ రోజు వేటూరి చేసిన ప్రయోగాల్లోకల్లా కాస్త సులువుగా అర్థమయ్యి, ద్వంద్వార్థాలు లేని ఒక్క పాట చూద్దాము.

ఒక అమ్మాయి తన మనసులో ఉన్నా సున్నితమైన భావాన్ని విప్పి ఒక లేఖగా తన ప్రియుడికి పంపించింది. అతడు అది చదివి ఆ అమ్మాయికి బొక్కబోర్లా పడిపోయాడు. వాళ్ళిద్దరి హృదయాల నడుమ పారే ప్రణయరాసాన్ని వేటూరి ఎంతో సున్నితంగా మంచి భావుకతతో వ్రాసాడు. మొత్తం పాట గురించి నేను వ్యాఖ్యానించెంత టైం లేదు కానీ, నాకు నచ్చిన ప్రయోగాలు మాత్రమే చెప్తాను.

- మోహంలో ఉన్న అమ్మాయి కళ్లు మాట్లాడుతున్నాయి అనడానికి "లిపి లేని కంటి భాష, తెలిపింది చిలిపి ఆశ" అని ఎంతో చిలిపిగా చెప్పాడు.
- తెలుగు పదాలతో గారడీ చెయ్యవయ్యా అని దరఖాస్తు పెట్టుకోకుండానే అవలీలగా చేసేసి మురిపించేయ్యడం వేటూరికి కొత్త కాదుగా. "గడప దాటలేక నేనే గడియ వేసుకున్నాను", అని అమ్మాయి, "నువ్వు లేని జీవితం నాకు నచ్చలేదు", అని చెప్తే, "గడియైనా నీవు లేక గడపలేక ఉన్నాను", అని అదే భావాన్ని మాటలు ముందుకూ, వెనక్కీ మార్చి అబ్బాయి చెప్పడం నా చేత ఐతే, "సాహో వేటూరి, నీకు లేదు సాటి", అనిపించింది.

ఇక్కడ చెప్పుకోవలసింది ఒకటి ఉంది. వేటూరి కొందరు దర్శకులకు ఎప్పుడూ మంచి సాహిత్యాన్నీ అందిస్తూ ఉంటాడు. విశ్వనాథ్, జంధ్యాల, రాఘవేంద్రరావు, శేఖర్ కమ్ముల, దాసరి నారాయణ రావు వంటి వారికి గతంలో అద్భుతమైన పాటలు వ్రాసాడు.

(డబ్భైమూడేళ్ళ మనిషిని పట్టుకుని, "డు-కారం", వాడుతున్నాడు అని కారాలూ మిరియాలూ నూరేయ్యకండి. అదివేటూరిని "మమ" (సంస్కృతంలో "నా") అనుకున్న "మమకారం".)

చిత్రం: శ్రీవారికి ప్రేమలేఖ

సంగీతం: రమేష్ నాయుడు

గాయకులూ: బాలు, జానకి

దర్శకుడు: కీ. శే. జంధ్యాల

లిపి లేని కంటి భాష, తెలిపింది చిలిపి ఆశ

నీ కన్నుల కాటుకలేఖలలో, నీ సొగసుల కవితారేఖలలో
ఇలా... ఇలా... చదవనీ నీ లేఖని ప్రణయలేఖని

బదులైన లేని లేఖ, బ్రతుకైనా ప్రేమలేఖ

నీ కౌగిట బిగిసిన శ్వాసలతో, నీ కవితలు నేర్పిన ప్రాసలతో

ఇలా... ఇలా... వ్రాయనీ నా లేఖని ప్రనయరేఖనీ!

అమావాస్య నిశిలో కోటి తారలున్నా ఆకాశం

వెతుకుతూ ఉంది వేదన తానై విదియనాటి జాబిలి కోసం

వెలుగునీడలేన్నున్నా వెలగలేని ఆకాశం

ఎదుగుతుంది వెన్నెల తానై ఒక్కనాటి పున్నమి కోసం

అక్షరాల నీడలలో నీ జాడలు చూసుకుని

ఆ పదాల అల్లికలో నీ పెదాలు అద్దుకుని

నీ కంటికి పాపను నేనై, నీ ఇంటికి వాకిలి నేనై

గడప దాటలేక నేనే గడియ వేసుకున్నాను

గడియైనా నీవు లేక గడపలేక ఉన్నాను.